Zoekend Geloven - de podcast

Luister hier naar de nieuwe aflevering van Onderweg naar Zondag (of klik op de player onder deze post). We lezen het bekende verhaal van de wijze meisjes en dwaze meisjes – wat markeert het verschil tussen hen? Op het eerste oog lijkt het de verwachting te zijn: de wijze meisjes zijn klaar voor de komst van de bruidegom, de dwaze niet…

Maar wie beter leest ziet het omgekeerde: juist de meisjes die hier dwaas worden genoemd hadden de sterkste verwachting. Zij verwachtten de Bruidegom snel! Zij waren niet voorbereid op het wachten, de vertraging van de komst van de bruidegom. De wijze meisjes waren dat wel, zij hadden reserveolie meegenomen. Het lijkt dus te gaan over ‘klaar zijn voor een tijd van... wachten’.

Het herinnerde me opnieuw aan een citaat uit de roman De Naam van de Roos van Umberto Eco, een citaat dat ik al eerder gebruikte. De hoofdpersoon, de wijze monnik William, zegt bang te zijn voor de radicaliteit van sommige ketterse bewegingen. Veel gesprekken met zijn leerling Adson gaan over het wezen van die ketterij en daarin valt het woord ‘reinheid’ – ‘ketters’ zoeken naar zuiverheid en reinheid en bestrijden alles en iedereen die de zuiverheid in gevaar brengt. Er is wel eens een (niet onomstreden) etymologisch verband gelegd tussen het woord ‘ketter’ en ‘kathaar’ dat van het Griekse ‘catharoi’ komt: de ‘zuiveren’. Ketters zijn mensen die de ‘zuiverheid’ hier en nu al claimen, het zijn gelovigen die, desnoods met geweld, het Koninkrijk van God willen vestigen. Fundamentalisten. Extremisten.

En dan het citaat van Eco:

‘Wat beangstigt u het meest in de reinheid’, vroeg ik.
‘De haast’, antwoordde William.’ (p. 400)

De haast! Radicale ‘ketters’ en fundamentalistische extremisten weten niet van uithouden maar hebben hun geduld verloren. Zij krijgen haast: het moet nu en hier en snel. Ze houden geen rekening met vertraging, ze willen van de weerbarstigheid van het leven niet weten. Het is de haast die hen gevaarlijk maakt. Jezus noemt de vijf meisjes die geen rekening houden met mogelijke vertraging ‘dwaas’. En hij noemt het wijs om voorbereid te zijn op tegenslag, onmacht, onwil, weerbarstig-heid.

Plotseling wordt deze gelijkenis actueel in een snelle wereld van haast, een wereld die van wachten niet wil weten. Snelle oplossingen, korte lontjes, speeddaten. Maar snel is niet altijd wijs!

Veel christenen zijn in de laatste decennia bang geworden voor wrede bijbelteksten over oordeel en straf. Ook deze week staat er zo’n tekst op het rooster, die veel mensen angst inboezemt (Mattheus 22: 1-14). Ik begrijp dat wel – vaak zijn dergelijke gedeelten gebruikt om een nogal afschrikwekkend beeld van God op te roepen. Een God die streng toekijkt op het morele gehalte van zijn mensen, de rechter die hard straft waar het nodig is, die kwade mensen naar de hel stuurt en die geen zonde ontgaat: de ultieme Ambtenaar-van-Goed-en-Kwaad. Wie dat beeld vermijden wil, heeft groot gelijk. Ook ik geloof niet in zo’n God en ik herken er ook de God niet in die Jezus zijn Vader noemt.

Moeten we dan die wrede teksten maar schrappen, of ze eenvoudigweg niet meer lezen? Tot mij verbazing vermeden zelfs de monniken van de Willibrordsabdij de verzen 21 en 22 toen ze Psalm 139 zongen. ‘Zou ik niet haten wie u haten, Heer…’ - nee, prettige woorden zijn het niet, dat geef ik toe. Maar ze eenvoudigweg overslaan vind ik ook wel ver gaan. Sterker nog: het is te gemakkelijk.

Wie een boodschap van bevrijding brengt heeft goed nieuws voor verdrukten, maar slecht nieuws voor onderdrukkers - hun laatste uur heeft geslagen. Wie schulden vereffent, maakt armen en schuldigen blij maar rijken winnen er niets bij. Wie met het ‘Onze Vader’ bidt om ‘verlossing van het kwade’, vraagt om verlossing van iets of iemand. God kiest partij! Zo leren we God kennen in Oude en Nieuwe Testament: als een God die partij kiest voor de zwakken, de armen, de kwetsbaren. Een God die een geduchte vijand is van het Kwade en alle kwade machten die mensen de adem benemen. Vanuit het perspectief van de kwetsbare, de arme en de zwakke is het dus ook goed nieuws dat God afrekent met het Kwade.

Wat is onze moeite met die teksten? Zijn we dit perspectief verloren, omdat we zelf de rijken en de machtigen zijn geworden, omdat wij die onderdrukkers zijn? Zijn we bang dat het oordeel ons treft? Of zijn we het geloof verloren in de werkelijkheid van deze bevrijding en is het evangelie geworden tot een zoete boodschap van ‘je bent goed zoals je bent’? In dat geval is het niet vreemd dat mensen verveeld weglopen van de kerk.

Het evangelie is geen bloedeloos verhaal van ‘stil maar wacht maar’ maar een vlammende aanklacht tegen alles wat het leven onwaardig is. God is geen Lieverdje die alles wel goed vindt, maar een Krijgsman met wie je rekening te houden hebt en bij wie je veilig bent. En daarom is de uitnodiging om deel te nemen aan het Koninkrijk van God ook niet vrijblijvend en goedkoop – het gaat werkelijk ergens om. Daarom spatten ook deze zondag de vonken ervan af!