Zoekend Geloven - de podcast

Luister hier naar de nieuwe aflevering van Onderweg naar Zondag (of klik op de player onder deze post). We lezen het bekende verhaal van de wijze meisjes en dwaze meisjes – wat markeert het verschil tussen hen? Op het eerste oog lijkt het de verwachting te zijn: de wijze meisjes zijn klaar voor de komst van de bruidegom, de dwaze niet…

Maar wie beter leest ziet het omgekeerde: juist de meisjes die hier dwaas worden genoemd hadden de sterkste verwachting. Zij verwachtten de Bruidegom snel! Zij waren niet voorbereid op het wachten, de vertraging van de komst van de bruidegom. De wijze meisjes waren dat wel, zij hadden reserveolie meegenomen. Het lijkt dus te gaan over ‘klaar zijn voor een tijd van... wachten’.

Het herinnerde me opnieuw aan een citaat uit de roman De Naam van de Roos van Umberto Eco, een citaat dat ik al eerder gebruikte. De hoofdpersoon, de wijze monnik William, zegt bang te zijn voor de radicaliteit van sommige ketterse bewegingen. Veel gesprekken met zijn leerling Adson gaan over het wezen van die ketterij en daarin valt het woord ‘reinheid’ – ‘ketters’ zoeken naar zuiverheid en reinheid en bestrijden alles en iedereen die de zuiverheid in gevaar brengt. Er is wel eens een (niet onomstreden) etymologisch verband gelegd tussen het woord ‘ketter’ en ‘kathaar’ dat van het Griekse ‘catharoi’ komt: de ‘zuiveren’. Ketters zijn mensen die de ‘zuiverheid’ hier en nu al claimen, het zijn gelovigen die, desnoods met geweld, het Koninkrijk van God willen vestigen. Fundamentalisten. Extremisten.

En dan het citaat van Eco:

‘Wat beangstigt u het meest in de reinheid’, vroeg ik.
‘De haast’, antwoordde William.’ (p. 400)

De haast! Radicale ‘ketters’ en fundamentalistische extremisten weten niet van uithouden maar hebben hun geduld verloren. Zij krijgen haast: het moet nu en hier en snel. Ze houden geen rekening met vertraging, ze willen van de weerbarstigheid van het leven niet weten. Het is de haast die hen gevaarlijk maakt. Jezus noemt de vijf meisjes die geen rekening houden met mogelijke vertraging ‘dwaas’. En hij noemt het wijs om voorbereid te zijn op tegenslag, onmacht, onwil, weerbarstig-heid.

Plotseling wordt deze gelijkenis actueel in een snelle wereld van haast, een wereld die van wachten niet wil weten. Snelle oplossingen, korte lontjes, speeddaten. Maar snel is niet altijd wijs!

Veel christenen zijn in de laatste decennia bang geworden voor wrede bijbelteksten over oordeel en straf. Ook deze week staat er zo’n tekst op het rooster, die veel mensen angst inboezemt (Mattheus 22: 1-14). Ik begrijp dat wel – vaak zijn dergelijke gedeelten gebruikt om een nogal afschrikwekkend beeld van God op te roepen. Een God die streng toekijkt op het morele gehalte van zijn mensen, de rechter die hard straft waar het nodig is, die kwade mensen naar de hel stuurt en die geen zonde ontgaat: de ultieme Ambtenaar-van-Goed-en-Kwaad. Wie dat beeld vermijden wil, heeft groot gelijk. Ook ik geloof niet in zo’n God en ik herken er ook de God niet in die Jezus zijn Vader noemt.

Moeten we dan die wrede teksten maar schrappen, of ze eenvoudigweg niet meer lezen? Tot mij verbazing vermeden zelfs de monniken van de Willibrordsabdij de verzen 21 en 22 toen ze Psalm 139 zongen. ‘Zou ik niet haten wie u haten, Heer…’ - nee, prettige woorden zijn het niet, dat geef ik toe. Maar ze eenvoudigweg overslaan vind ik ook wel ver gaan. Sterker nog: het is te gemakkelijk.

Wie een boodschap van bevrijding brengt heeft goed nieuws voor verdrukten, maar slecht nieuws voor onderdrukkers - hun laatste uur heeft geslagen. Wie schulden vereffent, maakt armen en schuldigen blij maar rijken winnen er niets bij. Wie met het ‘Onze Vader’ bidt om ‘verlossing van het kwade’, vraagt om verlossing van iets of iemand. God kiest partij! Zo leren we God kennen in Oude en Nieuwe Testament: als een God die partij kiest voor de zwakken, de armen, de kwetsbaren. Een God die een geduchte vijand is van het Kwade en alle kwade machten die mensen de adem benemen. Vanuit het perspectief van de kwetsbare, de arme en de zwakke is het dus ook goed nieuws dat God afrekent met het Kwade.

Wat is onze moeite met die teksten? Zijn we dit perspectief verloren, omdat we zelf de rijken en de machtigen zijn geworden, omdat wij die onderdrukkers zijn? Zijn we bang dat het oordeel ons treft? Of zijn we het geloof verloren in de werkelijkheid van deze bevrijding en is het evangelie geworden tot een zoete boodschap van ‘je bent goed zoals je bent’? In dat geval is het niet vreemd dat mensen verveeld weglopen van de kerk.

Het evangelie is geen bloedeloos verhaal van ‘stil maar wacht maar’ maar een vlammende aanklacht tegen alles wat het leven onwaardig is. God is geen Lieverdje die alles wel goed vindt, maar een Krijgsman met wie je rekening te houden hebt en bij wie je veilig bent. En daarom is de uitnodiging om deel te nemen aan het Koninkrijk van God ook niet vrijblijvend en goedkoop – het gaat werkelijk ergens om. Daarom spatten ook deze zondag de vonken ervan af!

Christenen hechten geloof aan de woorden de bijbel. Er zal geen gelovige zijn die zich wel christen noemt en niet op een of andere manier met die bijbel leeft. De bijbel is voor hen van waarde, heeft gezag. Vrijzinnig of orthodox, we lezen allemaal de bijbel met ontzag.

Maar daar beginnen dan vaak ook de problemen. Want niet iedereen heeft daarbij dezelfde gedachten. Voor de één betekent dat dat de bijbel van kaft tot kaft en van letter tot letter goddelijk geïnspireerd is – een boek dat uit de hemel komt -, terwijl een ander de bijbel meer als een menselijk boek leest, een boek dat vertelt over religieuze ervaringen. En niet zelden krijgen we in de kerk slaande ruzie over onze theorieën over de bijbel. Het moet voor buitenstaanders een koddig gezicht zijn.

De lezing die we deze week krijgen aangereikt van het leesrooster (Mattheus 21: 23-32) lijkt daar wel wat over te zeggen. De theologen en kerkleiders uit Jezus’ tijd wilden weten waar Jezus’ gezag vandaan kwam. Maar het verhaal laat zien dat hun vraag naar het gezag van Jezus hun eigenlijke bedoelingen verhult: ze willen onder het appèl van Jezus woorden uitkomen. Er zijn belangen in het spel!

Nee, ik wil niet de al-te-eenvoudige toepassing maken dat elke theorie over het ‘gezag van de bijbel’ die onderliggende bedoeling maskeert. Maar het geeft wel te denken – voor ons allemaal!

Aanstaande zondag houden wij in Siddeburen de startzondag. Een startzondag maakt geen deel uit van het kerkelijk jaar, is geen liturgisch feest en heeft dus ook geen speciale lezingen. Het begin van de nieuwe kerkelijke activiteiten leggen wij nu eenmaal in september en om dat niet geheel ongemerkt voorbij te laten gaan, maken we er een ‘startzondag’ van. Ik vind het prima – je moet geen enkele gelegenheid voor een (kerkelijk) feestje voorbij laten gaan!

Maar, zoals gezegd, geen bijzondere lezingen voor. Dat wij dus dit jaar Mattheus 18: 15-20 lezen is toeval. Maar het past wel prachtig – ik kan niet anders zeggen. Het gaat nota ben zelfs over ‘de gemeente’ – al zal Mattheus er niet meteen de georganiseerde kerk mee voor ogen hebben gehad.

De bekendste tekst uit dit gedeelte is zonder twijfel: ‘waar twee of drie in mijn naam bijeen zijn, daar ben ik in hun midden’. Nu wordt deze tekst te pas en te onpas gebruikt, vooral om het geestelijk gehalte van kleine bijeenkomsten te waarborgen. En inderdaad ligt die troost ook wel verscholen in deze woorden. Maar als je de woorden leest in de context van Jezus’ rede, lijkt de aanwezigheid van Jezus een stuk minder vanzelfsprekend.

Het gaat er kennelijk om hoe je samenkomt en of je in dat samenzijn bereid bent om pijn, verwijdering en ruzie onder ogen te komen. Er wordt een bijna zakelijk protocol geleverd voor het ter sprake brengen van onderlinge onvrede. En dat komt nauw, zoveel is duidelijk. Ik begrijp dat - want waar twee of drie (of 200) mensen samenkomen in naam van ‘de lieve vrede’, waar ruzies niet worden uitgesproken maar onder het tapijt worden geschoven, daar is niet Jezus aanwezig, maar daar huizen de angst en de boosheid.

De vraag aan het begin van een nieuw kerkelijk seizoen lijkt daarom te worden: wie of wat woont er in ons midden? Wij blijken zelf degenen te zijn die daarover beslissen! En dat is goed nieuws.

Boele P. Ytsma

www.zoekendgeloven.nl

Ter voorbereiding op de dienst van aanstaande zondag bied ik je hier weer een aflevering van ‘Onderweg naar Zondag’. Dit is een zeer eenvoudige podcast waarin ik alleen maar de bijbelverhalen voor komende zondag aan je voorlees (de teksten volgens het oecumenisch leesrooster). Deze week een tweetal vreemde wonderverhalen. Jona in de vis. Jezus lopend op het water. Verhalen waar mensen nogal eens op afknappen. Komt God echt dichterbij als we geloven dat hij ‘kunstjes’ kan doen? Of lezen we dan niet goed? Zou het misschien om iets anders kunnen gaan?

Ik denk dat we dat andere op het spoor kunnen komen als we het verhaal lezen als verhaal. Niet de vraag: ‘Kan dit wel?’, maar de vraag ‘Wat roept dit bij mij op?’Lees en herlees, luister en luister opnieuw en probeer de verhalen tot je te nemen als schilderijen, als plaatjes. Wat zijn de golven die ons bestaan bedreigen? Wat zijn de spoken die wij zien? Durven wij het veilige bootje van ons zekere bestaan (‘the comfortzone’) te verlaten en onze voeten op de onzekere golven te zetten?



Dan nog even wat anders. Alle podcasts van Zoekend Geloven zijn nu ook te vinden op Gespod.nl, een overzichtsite van voornamelijk Nederlandstalige podcasts. Je kunt je daar ook gratis abonneren op de podcasts. In de nabije toekomst wil ik de serie ‘Onderweg naar Zondag’ aanbieden via een aparte site, zodat kerkgangers uit heel Nederland zich kunnen voorbereiden op de kerkdienst van de naderende zondag. Aan wie nu al trouwe luisteraar is wil ik vragen mee te denken over de inhoud ervan. Zou je meer informatie willen, een korte inleiding op de teksten of misschien het lied van de zondag. Of is het beter de eenvoud die het nu heeft te bewaren? Laat mij eens weten wat je ervan denkt.

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl